Leon na Seice ag seinm Chláirseach na hÉireann
LEON NA SEICE I nGLEIC LE CLÁIRSEACH NA hÉIREANN
MACHNAÍM, DÁ BHRÍ SIN, SCRÍOBHAIM  
Máirt
22
Bealtaine
2012

Ag ríomhléamh dom...

ag ríomhléamh dom...Má deirim leat nach bhfuil oiread is leabhar amháin léite agam le bliain anuas, seans go gceapfaidh tú gur tútach mé. Fan ort, áfach. Is ar leabhair chlóite amháin atá mé ag trácht. Tá an-chuid léitheoireachta ar siúl agam fós, níos mó ná mar a bhí sna blianta roimhe fiú, ach is ar uirlis leictreonach a dhéanaim é. Tá Sony Reader agam faoi láthair, agus bhí Amazon Kindle agam roimhe sin (le bheith cruinn, bhí sé i bpáirt agam le mo bhean ach shocraigh sí lá amháin gur mó “léise” ná “liomsa” é). Leis sin, tá an-taithí faighte agam le déanaí ar na leabhair leictreonacha agus cheap mé gurbh fhiú dom alt scríobh chun an taithí sin a roinnt ar an saol mór.

Tá daoine ann a chreideann ar naofacht na leabhar clóite: is breá leo an leabhar, ní hamháin mar ábhar léitheoireachta, ach mar dhéantán fisiciúil. Níl an phisreog sin agamsa. Bhí mé ag tnúth riamh le teicneolaíocht na leabhar leictreonach agus bhí a fhios agam le fada go dtiocfadh na leabhair leictreonacha isteach i mo shaol lá amháin, chomh luath a thitfeadh praghsanna na ngléas go leibhéal réasúnta agus chomh luath a thiocfadh flúirse ar an ábhar léitheoireachta atá in oiriúint dóibh. Tá an t‑am sin tagtha faoi dheireadh thiar thall, domsa agus do go leor daoine eile.

Daoine nach bhfuil taithí acu ar leabhair a léamh ar ghléasanna leictreonacha, is gá dóibh rud amháin a thuiscint ar dtús: an scáileán a bhíonn orthu, níl sé cosúil in aon chor le scáileán ríomhaire ná le scáileán teilifíse. Scáileán speisialta is ea é nach dtagann aon solas amach as, nach bhfrithchaitheann aon solas uaidh, agus nach dtuirsíonn do shúile níos mó ná mar a thuirseodh leabhar clóite iad. Scáileán é atá níos cosúla le páipéar ná le scáileán. Nuair a fuair mé mo chéad Kindle, cheap mé ar dtús go raibh páipéar éigin greamaithe dó, bhí sé chomh réadúil sin. Bíonn an gléas féin éadrom, ní éiríonn sé te fiú tar éis dó bheith in úsáid le fada, níl fuaim as, agus ní ídíonn sé fuinneamh ach go han-sparánach: is féidir deireadh seachtaine dian-léitheoireachta a chur de ar luchtú amháin go héasca.

Más ea, bíonn an t-eispéireas léitheoireachta níos deise ná mar a cheapfadh an té nach bhfuil taithí aige air. Sa bhreis air sin, bíonn nithe ar fáil sa leabhar leictreonach nach mbeadh ar fáil i leabhar clóite: is féidir méid an chló a athrú, is féidir téacs an leabhair a chuardach agus mar sin de. Agus sin gan dearmad a dhéanamh den bhuntáiste is cáiliúla: is féidir iliomad leabhar a iompar ar do laethanta saoire leat gan meáchan breise a chur i do mhála taistil!

Sin iad na buntáistí. Anois, na míbhuntáistí. Más tú an saghas sin léitheora ar maith leis léim ó áit amháin sa leabhar go háit eile in ionad é a léamh go néata ó thús go deireadh, ní bheidh tú róshásta: tá sé amscaí go leor é seo a dhéanamh. Cinnte, bíonn áiseanna ar fáil ann chun dul chuig leathanach faoi leith agus chuig caibidil faoi leith, ach bíonn an-chuid cliceála is cnapála ag teastáil agus bíonn sé malltriallach. Níl na gléasanna seo oiriúnach ach do leabhair ar nós úrscéalta, is é sin, leabhair a thosaíonn ag an tús, a chríochnaíonn ag an deireadh, agus sin a bhfuil de. Ní do théacsleabhair é, ní do leabhair theicniúla é agus ní do leabhair thagartha ar nós foclóirí é ach oiread.

Cúis eile nach bhfuil an teicneolaíocht seo oiriúnach do mhórán eile seachas úrscéalta ná go mbíonn deacrachtaí ag na gléasanna déileáil i gceart le léaráidí, le táblaí agus le haon saghas clóchuradóireachta a imíonn ó shreabhadh simplí an téacs ó bharr go bun an leathanaigh. Scáileán dubh agus bán é agus ní bhíonn an taifeach ró-ard, rud a fhágann go mbíonn sé deacair na léaráidí a fheiceáil i gceart nó go mbíonn siad gearrtha amach ag ciumhais an leathanaigh. Cloisim go bhfuil gléasanna léitheoireachta ann a bhfuil scáileán níos mó acu agus iad deartha d’aon ghnó le freastal ar théacsleabhair agus ar leabhair theicniúla, ach níl mórán díobh feicthe agam thart agus tá tuairim agam nach mbeidh éileamh orthu. Daoine a bhfuil gá acu le leabhair “chasta” a léamh go leictreonach, feictear dom gur fearr leo ríomhaire táibléid a úsáid chuige, ar nós iPad. Is don léitheoireacht ar son pléisiúir atá gléasanna ar nós Amazon Kindle nó Sony Reader, ní don staidéar.

Ach an cheist is tábhachtaí a bheadh ar intinn ag an té atá ag machnamh ar a leithéid de ghléas a cheannach ná, cá as a dtiocfaidh na leabhair? Ar ámharaí an tsaoil, níl aon easpa leabhar leictreonach ann, tá flúirse díobh ann, cuid acu ar airgead agus cuid acu saor in aisce fiú (cuid mhaith acu sin go mídhleathach, ach sin scéal eile). An dúshlán a bhaineann le leas a bhaint as an fhlúirse sin ná na formáidí éagsúla a thuiscint. Sa saol idéalach, bheadh gach gléas in ann gach leabhar a léamh, ach ní mar sin sin atá. Tá an-chuid formáidí ann, ach feictear dom gurb iad na trí cinn is mó úsáid ná: ePub, Mobipocket agus formáid intí Amazon. Seo an deighilt eatarthu:

  • Tá Amazon Kindle in ann leabhair a léamh i bhformáid intí Amazon (dar ndóigh) agus i bhformáid Mobipocket (toisc gur clón de Mobipocket í an fhormáid intí), ach níl i bhformáid ePub.
  • Tá formhór na ngléasanna eile (Sony Reader san áireamh) in ann leabhair a léamh i bhformáid ePub agus bíonn i bhformáid Mobipocket uaireanta freisin, ach níl i bhformáid intí Amazon.

Rud amháin is gá a thuiscint faoi Amazon ná gur “saotharlann dhúnta” é: má cheannaíonn tú Kindle uathu, is ar éigean is féidir leat do chuid leabhar a cheannach aon áit eile ná Amazon féin. Agus tá sé níos measa ná sin: tá an gléas ceangailte le do chuntas úsáideora ar shuíomh Amazon, is “leo” tú ar bhealach agus bíonn siad ag faire ar do chuid nósanna léitheoireachta chun fógraíocht a shíneadh faoi do shrón agus cá bhfios cén rud eile. Beidh fadhb ag daoine féasógacha ar an eite chlé leis seo, gan dabht.

Is mar fhreagra ar an “tsaotharlann dhúnta” seo atá ePub, formáid oscailte nach le haon chomhlacht í. Bíonn leabhair san fhormáid seo ar fáil ó shuíomhanna díolta leabhar nach Amazon iad. Go minic, cuireann foilsitheoirí a gcuid leabhar leictreonach ar fáil ina dhá leagan: leagan amháin i gcomhair Kindle le díol ar shuíomh Amazon, agus leagan i bhformáid ePub le díol ar shuíomhanna eile nó ar a shuíomh féin.

Tá an-chuid formáidí eile in úsáid sa bhreis ar na trí cinn seo freisin agus ní mór do gach duine an fhormáid a sheiceáil go cúramach roimh leabhar a cheannach. Is crá croí é seo agus cuireann sé gcuimhne dom an leagan amach a bhí ar chóras an teileafóin i Meiriceá i dtús na fichiú haoise: an‑chuid comhlachtaí lena gcuid córas féin nach raibh in ann labhairt le chéile. Léiriú é seo ar chomh hanabaí is atá tionscal na leabhar leictreonach go fóill. Seans go dtiocfaidh feabhas air seo le himeacht ama agus tuilleadh daoine ag cur tuilleadh eolais ar na cúrsaí seo. Cheana féin, bíonn gléasanna léitheoireachta ar díol i ngnáthshiopaí leabhar, rud nach mbíodh roimhe. Is léir go bhfuil an tionscal seo faoi bhorradh agus tá an chuma ar an scéal gur i ngléasanna leictreonacha seachas ar pháipéar atá todhchaí an leabhair.

Cur síos ana dheas.

Beidh fadhb ag daoine féasógacha ar an eite chlé leis seo, gan dabht.

Beidh.

Ní raibh a dhath ar eolas agam faoin ábhar seo go dtí anois - maith thú, a chara!

Táim den bharúil go bhfanfaidh mé go bhfaighidh siad réiteach ar na fadhbanna uilig. Mhair mé gan ceann go dtí seo..:-)

Tá Kindle ag cara dom ach níor chuala mé trácht air uaidh le tamall anuas. Bímse féin ag comaitéireacht ar an traein gach lá ach is beag Kindle atá feicthe agam ann, caithfidh mé a rá. An leis an Kindle an todhchaí san fhadtéarma, dar leat, nó leis an leabhar traidisiúnta?

Ar aon nós, tá blagmhír ana-dheas scríofa anseo agat agus tá sonraí ar eolas agam anois nach raibh ar eolas agam roimhe seo.

iPad atá in úsáid agamsa, le haghaidh na nuachtán is na n-úrscéalta araon. Ach, ar an láimh eile, tá mé direach tar éis “Gods Without Men”, úrscéal le Hari Kunzru, a léamh i riocht leabhar clóite le clúdach crua agus leathanaigh thiubha. Cheannaigh mé d’aon ghnó mar sin é, cé go raibh sé níos costasaí sa riocht sin. Uaireanta bíonn an t-eispéaras tadhlach sin ag teastáil uaim. Ach anois, murab ionann agus leabhar digiteach, tá 0.73 kg de laíon adhmaid fágtha agam agus gan spás agam dó!

Usáidim féin Kindle, go háirithe má bhím ag taisteal, is fearr liom fós an leabhar féin idir mo lámha ach chaithfidh mé a admháil gur iontach an gléas í (é?) an Kindle mar bím go minic ar thraein nó eitleán srl. Rud eile ná os rud é go bhfuilim i NY bheadh sé go breá domsa teacht ar níos mó leabhar ó fhoilsitheoirí in Éirinn trín córas seo - fuaireas ceann amháin ó pheann Liam Ó Muirthile anuraidh ar mo Kindle gan stró, agus bhí sé i bhfad níos saoire agus níos tapúla ar ndóigh ná ord a chur isteach i Litríocht.com. Yep - Is maith liom mo Kindle. Is féidir rudaí a bheadh uaim nach dtagann ó Amazon a léamh ar an iPad is dócha?

An bhfuil mórán leabhar Gaeilge ar fáil go fóill? Bhí sé de bhrionglóid agam riamh bheith in ann úrscéal a léamh agus ó dónail a cheadú ar aon ghléas amháin. N’fheadar an bhfeicfidh mé sin le mo bheo.

Tá roinnt e-leabhar ar fáil ó Chois Life agus ó Chló Iar-Chonnacht. Maidir le foclóirí, sin ábhar d’alt éigin eile.

comments powered by Disqus
Creative Commons License
Tá na haltanna ar an bhlag seo faoi chóipcheart agamsa, Michal Boleslav Měchura, mura bhfuil a mhalairt ráite. Tá cead ag gach duine na haltanna seo a athúsáid cibé bealach is mian leo, iad a chur i gcló i bhfoilseacháin eile fiú, ach cloí le forálacha Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 Ireland License.
RSS RSS